حدیث بصورت موضوعی

امام علی(ع):

إِنَّ فِی الإِنسانَ عَشرُ خِصالٍ یُظهِرُها لِسانُهُ: شاهِدٌ یُخبِرُ عَنِ الضَّمیرِ وَ حاکِمٌ یُفصِلُ بَینَ الخِطابِ وَ ناطِقٌ یَرُدُّبِِهِ الجَوابَ وَ شافِعٌ یُدرِکُ بِهِ الحاجَةَ وَواصِفُ یَعرِفُ بِهِ الأشیاءَ وَ أمیرٌ یَأمُرُ بِالحُسنِ وَواعِظٌ یَنهی عَنِ القَبیحِ وَ مُعِزُّ تَسکُنُ بِهِ الأحزانَ وَ حاضِرٌ تُجلی بِهِ الضَّغائِنُ وَ مونِقٌ تَلتَذُّ بِهِ الأسماعُ؛

در انسان ده خصلت وجود دارد که زبان او آنها را آشکار می‌سازد، زبان گواهی است که از درون خبر می‌دهد. داوری است، که به دعواها خاتمه می‌دهد. گویایی است که بوسیله‌ی آن به پرسش‌ها پاسخ داده می‌شود. واسطه‌ای است که با آن مشکل برطرف می‌شود. وصف کننده‌ای است که با آن اشیاء شناخته می‌شود. فرماندهی است که به نیکی فرمان می‌دهد. اندرزگویی است که از زشتی باز می‌دارد. تسلیت دهنده‌ای است که غمها به آن تسکین می‌یابد. حاضری است که بوسیله‌ی آن کینه‌ها برطرف می‌شود و دلربایی است که گوشها بوسیله‌ی آن لذّت می‌برند.

کافی ۸/۲۰/۴

رسول اکرم(ص):

مَن کانَ یُؤمِنُ بِاللهِ وَالیَومِ الآخِرِ فَلیَقُل خَیراً أو لِیَسکُت؛

هرکس به خدا و روز قیامت ایمان دارد، باید سخن خیر بگوید یا سکوت نماید.

نهج‌الفصاحه ح ۲۹۱۵

رسول اکرم(ص):

جَمالُ الرَّجُلِ فَصاحَةُ لِسانِهِ؛

زیبایی مرد به شیوایی زبان اوست.

کنز‌العمال ۱۰/۱۵۲/۲۸۷۷۵

امام باقر(ع):

إِنَّ هذَا اللَّسانَ مِفتاحُ کُلِّ خَیرٍ وَ شَرٍّ فَیَنبَغی لِلمُؤمِنِ أن یَختِمَ عَلی لِسانِهِ کَما یَختِمُعَلی ذَهَبِهِ وَ فِضَّتِهِ؛

براستی که این زبان کلید همه‌ی خوبیها و بدیهاست پس سزاوار است که مؤمن برزبان خود مهر زند، همان‌گونه که بر(کیسه‌ی) طلا و نقره‌ی خود مُهرمی‌زند.

تحف‌العقول ص ۲۹۸

امام علی‌(ع):

ما أضمَرَ أحَدٌ شَیئاً إِلّا ظَهَرَ فی فَلَتاتِ لِسانِهِ وَ صَفَحاتِ وَجهِهِ؛

هیچ کس چیزی را در دل پنهان نداشت، جز این که در لغزش‌های زبان و خطوطچهره‌ی او آشکار شد.

نهج‌البلاغه حکمت ۲۶

امام سجاد(ع):

حَقُّ اللِّسانِ إِکرامُهُ عَنِ الخَنی وَ تَعویدُهُ الخَیرَوَ تَرکُ الفُضولِ الَّتی لافائِدَةَ لَها وَالبِرُّبِالنّاسِ وَ حُسنُ القَولِ فیهِم؛

حق زبان، دور داشتن آن از زشت‌گویی، عادت دادنش به خیر و خوبی، گفتار بی‌فایده ونیکی به مردم و خوشگویی درباره‌ی آنان است.

بحارالأنوار ۷۱/۲۸۶/۴۱

امام علی(ع):

اَللِّسانُ سَبُعٌ إِن خُلِّیَ عَنهُ عَقَرَ؛

زبان، درنده‌ای است که اگر رها شود، گاز می‌گیرد.

نهج‌البلاغه حکمت ۶۰

امام صادق(ع):

إِذا أرادَ اللهُ بِعَبدٍ خِزیاً أجری فَضیحَتَهُ عَلی لِسانِهِ؛

هرگاه خداوند بخواهد بنده‌ای را رسوا کند، از طریق زبانش او را رسوا می‌کند.

بحارالأنوار ۷۸/۲۲۸/۱۰۱

امام سجاد(ع):

إِنَّ لِسانَ ابنَ آدَمَ یُشرِفُ کُلَّ یَومٍ عَلی جَوارِحِهِ فَیَقولُ: کَیفَ أصبَحتُم؟ فَیَقولونَ: بِخَیرٍ إِنتَرَکتَنا! وَ یَقولونَ: اَللهَ اللهَ فینا! وَ یُناشِدونَهُ وَ یَقولونَ: إِنَّما نُثابُ بِکَ وَ نُعاقَبُ بِکَ؛

زبان آدمیزاد، هر روز به اعضای او نزدیک می‌شود و می‌گوید:چگونه‌اید؟ آنها می‌گویند: اگر تو ما را به خودمان واگذاری، خوب هستیم و می‌گویند: از خدا بترس و کاری به ما نداشته باش: و او راسوگند می‌دهند و می‌گویند: ما فقط به واسطه‌ی تو پاداش می‌یابیم و به واسطه‌ی تو، مجازات می‌شویم.

بحارالأنوار ۷۱/۲۷۸/۱۴

امام علی (ع):

اِحبِس لِسانَکَ قَبلَ أن یُطیلَ حَبسَکَ وَ یُردیَ نَفسَکَ فَلا شَی‌ءَ أولی بِطولِ سَجنٍ مِنلِسانٍ یَعدِلُ عَنِ الصَّوابِ وَ یَتَسَرَّعُ إِلَی الجَوابِ؛

پیش از آن که زبانت تو را به زندان طولانی و هلاکت درافکند، او را زندانی کن، زیرا هیچچیز به اندازه‌ی زبانی که از جاده‌ی صواب منحرف می‌شود و به جواب دادن می‌شتابد، سزاوار زندانی شدن دراز مدّت نیست.

غررالحکم ۲/۲۲۳/۲۴۳۷